Chuyện về những giáo sư đáng kính của tôi (P2 và hết)

Giáo sư Dean (tên này tôi cũng bịa ra) là người đã bảo với tôi rằng việc tôi sẽ bỏ học hay cố gắng học nốt để lấy cái bằng cũng sẽ chẳng ảnh hưởng nhiều tới cuộc đời tôi. Ông bảo cuộc đời tôi sẽ được quyết định bởi những thứ khác. Ông là người nhìn cuộc đời một cách rộng rãi. Tôi nghĩ là ông hiểu cuộc sống là hệ quả của những sự lựa chọn chứ chẳng có định mệnh nào hết, và con đường nào cũng có những cái giá phải trả, có những cơ hội và rủi ro, và chẳng ai biết trước được nó sẽ dẫn mình tới đâu. Bản thân ông cũng đã chấp nhận trả giá để được sống và làm việc với đúng bản chất con người mình trong cái thế giới học thuật mà ông mô tả là “cũng chó cắn chó” như bất kỳ thế giới nào khác. Ông treo cái câu ấy lên trước cửa phòng mình.

Nền giáo dục đại học và sau đại học của Mỹ có rất nhiều điều đáng trân trọng, tuy nhiên lại đang bị lệch theo một xu hướng là nhìn chung coi trọng làm nghiên cứu hơn là giảng dạy (trừ những trường dạng liberal arts, nhưng đó là lý thuyết, tôi không có hiểu biết hay trải nghiệm gì với hệ thống đó nên không thể bình luận được). Còn trong các trường thường, địa vị, danh tiếng, và theo đó là cả tiền bạc của các giáo sư phụ thuộc chủ yếu vào các công trình nghiên cứu của họ, số bài báo xuất bản được trên các tạp chí chuyên ngành, càng uy tín càng tốt, chứ việc họ dạy sinh viên như thế nào ít ảnh hưởng hơn (nếu như là thực sự có chút ảnh hưởng nào đó). Kể cả những giáo sư kỳ cựu và đam mê nghiên cứu đến mất ăn mất ngủ cũng rất áp lực vì guồng quay này.

GS Dean là một người yêu công việc giảng dạy và yêu học trò. Ngày nào ông cũng phải làm việc từ sáng sớm tới tối khuya, nhưng chưa bao giờ từ chối tôi khi tôi nói là có chuyện muốn tâm sự. Thực ra tôi cũng chỉ dám tìm tới GS Dean vì ông là người làm cho học trò cảm nhận được rằng ông sẵn sàng lắng nghe và dành thời gian cho chúng tôi, còn các giáo sư khác nhìn đã thấy họ quay cuồng bận rộn, ngoài chuyện nghiên cứu, bài vở ra chắc cũng chẳng sinh viên nào dám tìm họ tâm sự. Thực ra Dean cũng có một sự nghiệp nghiên cứu đáng nể, nhưng nếu ông đã đặt công việc nghiên cứu của mình cao hơn đám học trò thì hẳn ông đã còn đi xa hơn rất nhiều trong việc đóng góp thêm những tri thức mới cho kho tàng tri thức của nhân loại. Nhưng ông chọn đám học trò.

Ông đã dành rất nhiều tình cảm, thời gian, và công sức cho công việc giảng dạy của mình. Ông đã từng là trưởng ban đào tạo của trường tôi trong nhiều năm – cái ban này là một tập hợp nhỏ những giáo sư thực sự quan tâm tới chất lượng giảng dạy, đặc biệt là cho sinh viên đại học. Họ cố gắng giúp nhà trường cải thiện chất lượng giảng dạy trong khi vẫn phải chạy theo cỗ máy xuất bản vì đó mới là thứ mang lại danh tiếng và đẩy thứ hạng của các trường lên, và thứ hạng và danh tiếng mới lại trở thành thứ thu hút sinh viên tìm đến xin học cũng như những dự án đầu tư, những thứ mang lại tài chính cho nhà trường. Việc tôi trở thành trợ giảng cho GS Dean là hoàn toàn tình cờ, nhưng nhiều khi tôi nghĩ không biết mình đã tu mấy kiếp để có được cái may mắn ấy.

GS Dean đã dạy cho tôi nhiều bài học về nghề giáo cũng như nhiều bài học về làm người, không phải bằng việc bảo tôi phải làm thế này hay làm thế khác, dĩ nhiên việc giảng dạy thì ông có góp ý nhưng chủ yếu vẫn bằng chính cách sống của ông, chính cuộc đời mà ông đã lựa chọn cho mình, cũng như những gì ông đã làm để được sống một cuộc sống như ông mong muốn. Kể cả khi đã về nước, có khi bối rối trước cuộc đời tôi lại viết thư cho Dean. Như thường lệ, ông không bao giờ khuyên tôi một cái gì cụ thể ngoài một việc duy nhất là cố gắng tìm ra xem mình thực sự muốn gì. Ông bảo là ông cũng mất một thời gian loay hoay trước khi xác định được mình muốn làm gì. Đến bây giờ tôi vẫn nhìn vào cuộc đời ông để tìm lấy ánh sáng cho cuộc đời mình.

Mặc dù Dean chỉ hơn bố mẹ tôi vài tuổi nhưng tôi vẫn hay gọi ông là grandpa (tương đương với ông nội hoặc ông ngoại) vì ông có phong cách của một người ông nhiều hơn là một người cha. Ông tỏ ra xúc động và cũng thích thú, nên cũng không quên thỉnh thoảng lại gọi tôi là granddaughter. Ông là người giàu tình cảm và coi trọng tình cảm, có lẽ là người đàn ông ngọt ngào nhất quả đất này mà tôi được biết. Ông hay bắt đầu bài giảng của mình bằng một slide nói về ngày này năm xưa trong lịch sử. Vào ngày sinh nhật tôi, ông bê cái thông tin ấy lên slide nói cho cả đám học trò trong lớp mà tôi trợ giảng biết. Chưa hết, buổi tối trong lớp của đám sinh viên sau đại học mà ông dạy, ông mang đến một ít cupcakes và nến và bắt cả lớp hát mừng sinh nhật tôi. Tôi thật muốn chui xuống đất vì xấu hổ, tôi không quen với những chuyện như thế. Hôm ấy Dean đã mua cho tôi một chậu hoa và một quả bóng bay làm quà sinh nhật. Ông cũng là người host một bữa tiệc chia tay cho tôi trước khi tôi về nước. Tôi vẫn luôn nghĩ rằng nếu có một cậu con trai, tôi sẽ rất muốn đặt tên con trai mình theo tên bác ấy.

Dean hào phóng tới mức luôn trả tiền ăn trưa cho tất cả đám trợ giảng những ngày mà chúng tôi theo ông lên lớp. Có lần hai thầy trò đứng xếp hàng mua đồ ăn trưa, tôi bảo Dean là thầy trò mình cá xem là trong mười phút nữa có đến lượt chúng ta mua đồ ăn không nhé, ai thua sẽ trả tiền bữa trưa. Tôi thắng vụ cá cược ấy và tỏ ra là rất phấn khích vì thầy đã thua nên phải trả tiền ăn trưa, còn đi kể cho mấy bạn bán hàng về vụ cá cược của chúng tôi. Trên thực tế thì ngày nào theo ông lên lớp ông chả mua bữa trưa cho tôi. Ai bảo là nước Mỹ không có những bữa trưa miễn phí!!

Dean cũng là người lãng mạn. Sau khi phát hiện ra là cả hai chúng tôi đều thích thơ ca, tôi đã gửi cho Dean đọc những bài thơ của tôi và ngược lại, ông cũng gửi cho tôi những bài thơ của ông, và thỉnh thoảng chúng tôi lại nói chuyện thơ thẩn. Dean cũng là người đã giới thiệu tôi đọc Emily Dickinson, ông bảo có một câu thơ của tôi khiến ông nghĩ đến một bài thơ của Emily. Sau này tôi có mua một tuyển tập của Emily về đọc nhưng đến giờ vẫn chưa thực sự hiểu hay thích thơ của bà, một phần cũng do lười đi tra cứu những thứ từ ngữ phức tạp mà bà dùng. Nhưng thỉnh thoảng vẫn giở ra đọc.

Một ngày trước khi năm học mới bắt đầu, vợ chồng Dean gọi mấy đứa trợ giảng chúng tôi tới nhà ăn tối và theo như Dean nói, tiện thể thì nói chuyện công việc giảng dạy cho kỳ tới. Chúng tôi ngồi ngoài vườn uống rượu vang, ăn sushi và burger, rồi lại ních một bụng bánh ngọt, nói đủ thứ chuyện trong khi chiếc máy hát chạy những bài hát của thập niên 60 của thế kỷ trước. Vợ chồng Dean cho chúng tôi xem album ảnh gia đình và đổi lại tôi cũng cho mọi người xem những hình ảnh về Việt Nam mà tôi có trong máy tính. Nói chung cũng không có gì đặc biệt cả, nhưng chẳng hiểu sao buổi tối hôm đó như đã trở thành một cuốn phim quay chậm trong ký ức của tôi. Mỗi lần nhớ về nó, tôi lại như cảm nhận được cái không khí mát rượi của khu vườn, màu vàng nhạt của ánh đèn, vị của rượu vang, và cái không gian ngập trong tiếng nhạc mê đắm lòng người. Đôi khi tôi rất muốn viết nên một truyện ngắn từ trong lòng cái ký ức về cái không gian ngọt ngào của buổi tối hôm ấy. Nhưng chưa bao giờ viết được gì. [Gần hai tháng sau khi viết bài này thì tôi đã viết ra một truyện ngắn mang những nét ký ức về khu vườn này.]

Dean vẫn bảo, ông muốn các lớp học của ông trở thành một trải nghiệm tốt cho học trò thay vì tạo ra áp lực cho họ. Ông thực ra làm điều đó với tất cả những người mà ông yêu quý. Ông cố gắng tử tế với mọi người và với cuộc đời hết mức có thể. Không phải vì thế mà tôi không biết tới những nỗi buồn của ông, mặc dù ông luôn giấu hoặc tránh nói đến chúng. Nhưng xét cho cùng, tôi đã nói chuyện với ông, ăn trưa với ông không biết bao nhiêu lần, ông có giấu cũng không giấu hết được. Có thể tôi chưa bao giờ chia sẻ được với Dean những nỗi buồn ấy, nhưng tôi nghĩ là ông sẽ rất vui nếu biết được rằng ông là một người mà tôi nhìn vào để nhắc mình sống tử tế hơn nữa và vị tha hơn nữa với cuộc đời, và sẽ lấy đó làm cách để trả ơn những gì mà tôi đã nhận được từ ông. I will pay it forward. Phải rồi, tôi đã quên chưa bao giờ nói cho Dean biết điều đó. Nhưng sẽ sớm thôi.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s