Viết luận kiểu Mỹ

Hay là viết lách kiểu thực dụng.

Ngày trước tôi phải ngồi hai lớp academic writing, tức là học cách viết kiểu hàn lâm học giả. Trước hết là để viết cho được những bài luận là bài tập, bài thi trên lớp – là những thứ giúp tôi rèn sinh viên sau đại học để sau này ra đời biết sản xuất ra những sản phẩm học thuật như là bài báo chuyên ngành, nghiên cứu, báo cáo báo cày các kiểu. Nói chung cũng là một dịp được hiểu hơn về phong cách viết lách thực dụng kiểu Mỹ, mà tôi khá là thích, thích hơn kiểu tháp ngà của châu Âu.

Mở ngoặc. Cái tựa bài này chỉ mang tính chất câu viu, chứ Mỹ không phải là nơi đẻ ra hay độc quyền kiểu viết lách thực dụng. Ví dụ cách đây nhiều năm tôi có ngồi một lớp dạy viết văn bản phi hư cấu ở Việt Nam thì lớp ấy dạy viết đúng kiểu cấu trúc chặt chẽ, ngắn gọn không rườm rà, đi thẳng vào vấn đề mà trong bài này tôi tạm gọi là “viết lách kiểu thực dụng”. Hoặc viết luận để thi IELTS hay TOEFL đều nên viết kiểu vậy. Đóng ngoặc.

Vậy viết lách kiểu thực dụng là thế nào? Nói đơn giản thì là phải đặt mình vào vị thế người đọc, viết sao cho người đọc có thể hiểu được trúng ý, đủ ý trong thời gian ngắn nhất có thể. Dưới đây tôi nói hai ý tôi tâm đắc nhất để giải thích rõ hơn.

1. Viết để người không có chuyên môn cũng phải hiểu được.

Giải thích của ông thầy Mỹ tôi ngày ấy rất đơn giản: ở Mỹ, những người sẽ cho bạn tiền làm nghiên cứu không phải là người trong chuyên ngành của bạn, vì vậy bạn phải viết làm sao để họ hiểu được là bạn nghiên cứu cái gì và nghiên cứu cái đó để làm gì. Chấm hết.

Vậy là trong lớp ấy, khi tập viết luận, chúng tôi mỗi người viết về chuyên ngành của mình, rồi phải chuyển qua cho bạn học chuyên ngành rất khác để bạn ấy đọc và phản hồi coi bạn ấy có hiểu được không. Thế là luận xã hội học ném sang cho sinh học phân tử đọc. Sinh học phân tử ném sang cho kinh tế. Kinh tế ném sang cho cơ khí. Cơ khí ném sang cho địa lý. Vui ra trò. Và quả thực rất hữu ích.

Kết quả là chúng tôi ai cũng phải tập diễn đạt các khái niệm, các lý thuyết, giới thiệu các tên tuổi kinh điển trong ngành mình một cách dễ hiểu nhất có thể. Để làm phép so sánh, đọc paper của học giả Mỹ đối với người không chuyên hoặc sinh viên mới dễ hiểu hơn nhiều so với paper của học giả châu Âu. Ngày ấy năm đầu tôi đọc bài nào khó hiểu là y như rằng của học giả châu Âu hoặc nếu là Mỹ nhất định có một background lạ. (Trong giới thì khi đã nằm lòng các thể loại kinh điển và cập nhật các nghiên cứu mới nhất thì họ cũng không quan tâm lắm đến cách viết mà chỉ cần lướt qua xem ý tưởng thế nào, kết quả nghiên cứu ra răng, có gì mới không.)

2. Mở bài thật ngắn gọn, đi thẳng vào vấn đề.

Nghĩa là nội trong ba câu câu đầu bạn phải cho người đọc biết là bài này bạn viết về cái gì. Giải thích lôi thôi là nhiệm vụ của phần thân, còn kiểu gì cũng phải viết cho được một câu thật khái quát nhất, đúng ý, đủ ý, không thừa, không thiếu trong ba câu đầu của phần mở bài.

Cái này tôi đã phải tập một thời gian, vì tính tôi ưa viết lôi thôi dài dòng. Ngày xưa đi học ở trường lại hay được hướng dẫn viết mở bài là phải đi từ xa tới gần, dẫn dắt người đọc vô tới cái mình muốn nói. Chết mệt. Kể cả viết văn cũng không nhất thiết phải viết kiểu ấy. Nhiều ông bà nhà văn ngay câu đầu đã ném bộp một câu gây sốc, chả dẫn dắt quái gì, nhưng đọc lại thấy rất chi là khoái :D. Đọc gì phi hư cấu thì tôi lại càng thích kiểu có gì nói toẹt ra ngay từ đầu để người đọc còn biết coi có cần phải đọc hết không. Thời gian rảnh tuy nhiều nhưng cũng quý lắm chứ bộ. (Viết blog lại là chuyện khác nghen 😀 )

Đi thẳng vào vấn đề nghĩa là thế nào? Nghĩa là viết một câu khô khốc nhưng cụ thể như là bài này sẽ nói về vấn đề A trong phạm vi nội thành Hà Nội, theo khía cạnh kinh tế học chẳng hạn. Chứ không phải kiểu vấn đề A hiện nay đang là vấn đề được nhiều người quan tâm, từ ông tiến sĩ cho tới bà bán rau, từ bà bộ trưởng cho tới ông đạp xích lô, và người viết sau nhiều đêm trăn trở mất ngủ vì uống nhầm thứ cà phê nặng quá so với sức chịu đựng thường ngày của cơ thể giờ cũng mạo muội mang hết tâm tư tình cảm của mình ra mà lạm bàn đôi chút về vấn đề B, vốn là anh em họ hàng với vấn đề A nói trên.

Nữa. Nội trong trang đầu tiên, người đọc phải hình dung được các ý chính trong bài là gì. Lại viết thẳng tưng khô khốc nghen. Ví dụ, trong bài này tôi sẽ trình bày ba khía cạnh về vấn đề A mà hôm qua bài phát biểu của ông tổng thống đã bỏ qua không hề đề cập tới (đoạn khiến tôi thất vọng vô cùng thì giữ trong đầu mà đi chém gió thôi, khỏi viết ra nghen). Một là. Hai là. Ba là. Mỗi cái “là” này chỉ một câu thôi nghen. Cần lắm thì mới ưu tiên cho viết tới câu thứ hai đó.

Nguyên tắc là vậy nhưng để viết được vậy người viết cần hiểu rất chính xác cái mình muốn nói tới là gì. Xài từ ngữ cũng phải chính xác, A là A, B là B, không xài những từ nhập nhèm ai muốn hiểu thế nào thì hiểu. Tập viết lách kiểu thực dụng cũng là một cách tốt để tập suy nghĩ thực tế hơn và xài từ tinh tế hơn.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s