ISIS có thực sự đứng đằng sau những vụ tấn công Paris?

Zack Beauchamp phỏng vấn Will McCants, giám đốc Dự án US relations with the Islamic world (tạm dịch: Quan hệ của Mỹ với thế giới Hồi giáo) của Brookings Institution và tác giả của The ISIS Apocalypse (2015). Nguyễn Hồng Anh dịch từ VOX. Tựa đề tiếng Việt do người dịch đặt.

Theo bản cập nhật của Zack Beauchamp ngày 14/11/2015, 3:10 p.m. ET

Zack Beauchamp: Nếu vụ tấn công Paris là do ISIS thực hiện, có vẻ như vậy, thì việc này cho chúng ta biết gì về chiến lược của họ?

Will McCants: Nếu vậy nó sẽ cho chúng ta biết rằng họ sẵn sàng tấn công những kẻ thù chính ngay tại nước ngoài, nơi mà họ yếu nhất, và hãy lưu ý là cả ba cuộc tấn công gần đây [Paris, Beirut, máy bay của Nga] đều không nhằm vào các cơ quan chính phủ. Chúng đều nhằm vào dân thường, đều phức tạp, và đều mang tính sát thương nghiêm trọng.

Nếu ISIS chỉ huy vụ tấn công này ở Paris, nó cũng cho thấy một sự chuyển biến về trọng tâm vận hành và khả năng của họ. Trước sự kiện này, họ hài lòng với việc cố gắng khuyến khích các cuộc tấn công. Nhưng với bất cứ ai có năng lực mà đang ở nước ngoài, họ chủ yếu tìm cách thu hút những người này tới Syria và Iraq để xây dựng nhà nước. Vụ tấn công vừa rồi nếu do họ thực hiện thì nó gợi ý rằng họ đã thay đổi trọng tâm và sẵn sàng chỉ huy các nguồn lực hành động ở nước ngoài.

Zack Beauchamp: Tại sao ISIS lại bắt đầu hướng các nguồn lực tới thực hiện khủng bố quốc tế ở thời điểm này, trong khi trước đây họ vẫn tập trung nhiều hơn vào việc chiếm và giữ lãnh thổ ở Syria và Iraq?

Will McCants: Chúng ta không thể biết chắc điều gì. Tôi có thể đưa ra một vài nguyên nhân để giải thích, nhưng đây hoàn toàn là phỏng đoán.

Một cách lý giải là điều này chủ yếu liên quan tới việc tuyển quân và giữ lửa cho phong trào. Cũng có thể nói rằng đây là một phần của một nỗ lực lớn hơn để thay thế al-Qaeda trở thành người dẫn đầu phong trào jihad toàn cầu — hãy xem nó như một phần của việc cạnh tranh tuyển quân. Họ cũng đang mất dần vùng lãnh thổ, và đang cố gắng giảm bớt các mất mát này bằng cách hướng sự chú ý của mọi người ra nước ngoài với mục đích thu hút thêm người gia nhập.

Một cách giải thích khác là họ muốn đẩy lùi các hành động quân sự chống lại mình ở Syria và Iraq, do đó họ tấn công một số kẻ thù chính.

Hoặc cũng có thể nói là từ trước tới giờ họ vẫn luôn có ý định tiến hành khủng bố quốc tế, nhưng đã chưa có đủ lực hoặc cơ hội để thực hiện.

Phỏng đoán nào trong số những giả thuyết vừa nêu cũng có thể đúng, bởi vậy thách thức đối với chúng ta là cố gắng hiểu mọi chuyện từ bên ngoài. Chúng ta không biết điều gì đang diễn ra trong nội bộ của họ, và có thể chúng ta còn không biết trong nhiều năm nữa. Nếu nhìn vào biến cố 11/9, thực tế là trong nhiều năm chúng ta đã không biết chính xác tại sao các cuộc tấn công đó đã được thực hiện.

Zack Beauchamp: Trong những cách giải thích ông vừa đưa ra, cách nào theo ông có khả năng gần với thực tế nhất?

Will McCants: Tôi đoán nếu đây chỉ là một cuộc tấn công ở châu Âu thì nó có thể là một đòn trả đũa những cuộc tấn công tại Syria và Iraq. Tôi thấy đây không nhất thiết là một phần của một nỗ lực tuyên truyền hay cuộc cạnh tranh với al-Qaeda, bởi vì họ vốn đã thành công trong việc thu hút được rất rất nhiều người gia nhập.

Với mục tiêu nhằm vào kẻ thù chính ở châu Âu, trong bối cảnh vừa có các cuộc tấn công nhằm vào thường dân Nga và quân đồng minh Iran tại Li-băng, tôi cảm giác rằng sự kiện này có liên quan tới cuộc chiến nhằm mở rộng lãnh thổ ở Syria và Iraq. Nó đang lưu ý các đối thủ chính rằng nếu họ tiếp tục ngăn cản việc lập quốc thì họ sẽ phải trả giá.

Zack Beauchamp: ISIS gần đây đã để mất một phần tương đối lãnh thổ ở Iraq và Syria. Nếu sự chuyển hướng chiến lược này là thực, liệu có phải nó bắt nguồn từ sự yếu thế không?

Will McCants: Tôi không biết ta có thể gọi đó là sự yếu thế không vì họ vẫn còn khá mạnh. Nhưng họ đã mất đi khoảng 25% phần lãnh thổ đã chiếm giữ.

Tôi nghĩ rằng họ đã tính toán rằng họ không còn có thể theo đuổi chiến lược mở rộng lãnh thổ tại Syria và Iraq mà không thay đổi những tính toán của đối phương hiện đang ngăn chặn sự mở rộng của họ. Những cuộc tấn công này có thể là một cách để gia tăng chi phí cho đối phương.

Zack Beauchamp: Liệu tính toán này ở phía họ có thể hợp lý đến đâu? Tinh thần trong tuyên bố của tổng thống Pháp François Hollande đưa ra sau vụ tấn công cho thấy là dường như Pháp sẽ sẵn sàng tăng cường tấn công bằng bom tại Syria và Iraq thay vì hạ nhiệt.

Will McCants: Đúng thế. Tôi nghĩ là những cuộc tấn công như thế này sẽ cho Pháp, Iran, Nga, và Mỹ một nguyên cớ chung để ngăn chặn bước tiến của ISIS. Đặc biệt nếu những kịch bản này thực sự xuất phát từ đầu não của ISIS — nếu họ có những bộ sậu được huấn luyện và tài trợ từ tổng hành dinh ở Raqqa.

Tôi nghĩ rằng các chính phủ sẽ quyết định đây là giọt nước làm tràn ly. Họ đã có những ưu tiên khác trong việc phá hủy ISIS, và sự kiện vừa rồi có thể thay đổi những tính toán của họ. Nếu dự kiến của ISIS là ngăn chặn đối phương tăng thêm các hành động quân sự thì tôi đoán là họ sẽ thất bại vì chúng ta sẽ thấy các hành động quân sự chống lại ISIS sẽ được tăng cường rất nhiều.

Zack Beauchamp: Ông sẽ muốn các chính phủ Pháp và Mỹ cân nhắc về phản ứng quân sự đáp trả vụ tấn công này như thế nào?

Will McCants: Thách thức đối với các chính phủ trong việc đáp trả những sự việc kiểu như thế này là phải đợi cho tới khi biết chính xác là kẻ thù của mình đang cố gắng khiêu khích mình làm gì. Nếu chúng ta không biết tại sao ISIS làm những điều này, chúng ta sẽ có nguy cơ tạo ra những sai lầm nghiêm trọng có lợi cho họ.

Hãy nghĩ về vụ 11/9. Al-Qaeda đã nói một cách mập mờ trong tuyên bố với chúng ta, “Các người là những kẻ thập tự chinh (crusader), và chúng ta muốn các người vác xác đến đây.” Nhưng chiến lược thực sự sau những cuộc tấn công phải vài năm sau mới được hé lộ, và chúng đến từ những ghi chép nội bộ của al-Qaeda mà sau này chúng ta có được. Sau những vụ tấn công ngày 11/9, chúng ta đã không hiểu rằng Al-Qaeda đã rất hy vọng vào việc sử dụng quân sự trên diện rộng để nhấn chìm chúng ta và giành chiến thắng trong cuộc chiến ý thức hệ đó.

Ban đầu chúng ta đã có một quyết định đúng đắn – chống lại al-Qaeda — bằng cách can thiệp vào Afghanistan. Nhưng chúng ta đã có một quyết định khác ở Iraq, và điều đó lại có lợi cho đối phương. Có một sự lo ngại tương tự như vậy ở đây, và khi không biết được chính xác tại sao ISIS lại tiến hành các cuộc tấn công này, chúng ta có nguy cơ bị cuốn vào nước cờ của họ.

Zack Beauchamp: Ông đã nói rằng vụ tấn công vừa rồi chưa rõ có phải được lên kế hoạch từ tổng hành dinh của ISIS hay không. Vụ này có vẻ như một vụ tấn công rất tinh vi. Ông đánh giá khả năng nó đã xuất phát từ đầu não ISIS so với khả năng nó được những kẻ ủng hộ ISIS ở trong và quanh Paris tự lên kế hoạch và thực hiện như thế nào?

Will McCants: Do vụ này rất phức tạp, cả về thời gian tiến hành lẫn việc điều phối, nó không giống như chỉ là một vài tên tự dưng quyết định cầm vũ khí lên và tiến hành khủng bố. Nó cho thấy nhiều khả năng đã phải có những huấn luyện từ bên ngoài, ít nhất là từ một vài thành viên ISIS, nếu không phải có sự chỉ đạo trực tiếp.

Tôi cũng ý thức rất rõ, Zack, là việc này xảy ra trong vòng hai tuần cùng với hai vụ tấn công khác ở cấp cao, mang tính sát thương cao, và phức tạp nhằm vào máy bay Nga và nhằm vào Hezbollah ở Beirut. Một tên ở Beirut đã thất bại trong việc đánh bom tự sát đã cho biết hắn được ISIS trực tiếp gửi tới. Những sự kiện đó — tất cả, và giờ cùng với sự phức tạp của những vụ tấn công ở Paris — khiến tôi nghĩ rằng đầu não của ISIS có nhúng tay trong vụ này.

Nhưng tất cả những điều này có thể đều sai hết. Chỉ có những hoạt động tình báo cẩn thận mới có thể tìm ra sự thực là gì. Nhưng nếu chúng ta vẫn phải làm một việc như xem bã trà thế này, thì những điều vừa nói là phỏng đoán của tôi.

Zack Beauchamp: Điều làm tôi thấy ngạc nhiên là trước đây không có vẻ như ISIS có đủ năng lực để lên kế hoạch cho một vụ tấn công quốc tế kiểu như thế này. Nếu vụ tấn công thực sự đã xuất phát từ tổng hành dinh của ISIS, nó cho chúng ta biết gì về những khả năng của ISIS mà trước đây chúng ta đã không hình dung được?

Will McCants: Đúng thế. Ý tôi là, nếu nó thực sự từ đầu não ISIS đi ra, nó gợi ý rằng họ đang chuyển hướng sang phát triển những hoạt động ở nước ngoài. Tôi nhớ là cách đây vài tháng có một bài báo dẫn lời một nguồn tin tình báo giấu tên cho biết họ đang nghĩ tới một sự chuyển hướng như vậy, nhưng khi đó chúng ta đã không nhìn thấy điều đó trong các chiến lược lựa chọn mục tiêu hay tấn công của ISIS. Cũng có thể họ đã phát triển theo hướng này được một thời gian rồi và chỉ tới bây giờ mới bộc lộ ra.

Kể cả khi vụ tấn công đã không xuất phát từ đầu não ISIS thì thế vẫn rất tệ. Nếu họ thậm chí không cần phải điều phối những sự việc kiểu như thế này mà những kẻ ủng hộ hay hâm mộ họ vẫn có thể tự tiến hành được, thì quả thực là rất rắc rối.

Nhưng nếu vụ tấn công Paris đã được chỉ đạo từ đầu não của ISIS thì tình hình còn tệ hơn. ISIS là một nhà nước có hàng triệu đô-la dành cho những hành động kiểu như vậy.

Chúng ta không đang nói về al-Qaeda đang lẩn trốn ở Pakistan. Chúng ta đang nói về một chính phủ thực sự, có tiền để hành động và có những thành viên rất máu lửa, nhiều người trong số đó còn có cả hộ chiếu châu Âu có thể giúp họ đi lại. Sẽ là một vấn đề thực sự đối với công tác an ninh chống khủng bố nếu ISIS thực sự đã chuyển hướng mục tiêu hay chiến lược. Điều đầu tiên cần xác định rõ là: Có thực là đầu não của ISIS đã thực hiện vụ vừa rồi không? Có thực là họ đã thực hiện cả ba vụ vừa rồi không?

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s