Taxi, lạc đà, hay ISIS?

Tác giả Thomas Friedman đã quá nổi tiếng khỏi giới thiệu nữa :D. Nguyễn Hồng Anh dịch từ bài gốc đăng trên The New York Times ngày 18/11/2015.

DUBAI, UAE — Hôm nay, tôi sẽ nói về những vụ tấn công ở Paris, nhưng trước tiên tôi muốn chia sẻ hai tin tức, nhỡ chẳng may bạn đã bỏ lỡ: Con lạc đà đầu tiên được sinh ra bởi một con lạc đà nhân bản vô tính đã chào đời tại một trung tâm nghiên cứu ở Dubai và một sáng kiến khởi nghiệp kinh doanh taxi đang đưa Uber vào thế giới Ả Rập.

Bạn có thể nghĩ rằng những thứ start-up Ả Rập này – lạc đà được nhân bản vô tính và taxi – chẳng liên quan gì đến Paris cả, nhưng mà có đấy. Bạn cứ nghe tôi nói tiếp đi.

Một tờ báo ở đây, The National, dẫn lời TS. Ali Ridha Al Hashimi, giám đốc hành chính của Trung tâm Công nghệ sinh học về sinh sản ở Dubai, thông báo “rằng Injaz, con lạc đà được nhân bản vô tính đầu tiên trên thế giới, đã hạ sinh một cô lạc đà con khỏe mạnh nặng khoảng 38 kg vào ngày 02/11. Injaz, theo tiếng Ả Rập có nghĩa là ‘thành tựu’, được nhân bản vô tính vào năm 2009 từ những tế bào buồng trứng của một con lạc đà đã chết.” Trước đó, khi chuyện mang thai này được tiết lộ, TS. Nisar Wani, giám đốc khoa học của trung tâm, đã nói, “Điều này sẽ chứng minh rằng những con lạc đà được nhân bản vô tính có thể sinh sản giống như những con lạc đà được sinh ra bình thường.”

Cũng trong tuần trước, một dịch vụ mới về chia sẻ xe ở Ả Rập được nhiều người quan tâm, Careem.com, đã kêu gọi được thêm 60 triệu đô-la tiền đầu tư để đưa Uber vào thế giới Ả Rập, sử dụng công nghệ cho phép đặt xe trước thông qua ứng dụng di động – thật lý tưởng đối với Ả Rập Xê-út, nơi phụ nữ không được lái xe và cần có tài xế đưa họ cùng con cái tới những nơi họ muốn.

Thế là, khoảng 1.000 dặm về phía nam của start-up Nhà nước Hồi giáo ở Iraq và Syria — nơi các đồng chí jihad đang sử dụng công nghệ để làm loạn trên quy mô rộng — một nhóm người Hồi giáo (và phi Hồi giáo) khác tại một đất nước Ả Rập khác đang khuấy đảo thế giới của lạc đà và taxi.

Thông điệp? Môi trường để người Ả Rập và người Hồi giáo sống cuộc sống của họ là thực sự quan trọng. Và ở quá nhiều nơi họ chỉ có đúng hai lựa chọn — SISI hay ISIS — quả đấm thép của các ông tướng, như Tổng thống Ai Cập Abdel Fatah al-Sisi, người đang cố gắng ngăn cản mọi sự bất đồng chính kiến, hay sự điên rồ mang tên ISIS với tuyên bố rằng con đường tiến lên duy nhất là phải lôi thế giới Ả Rập – Hồi giáo đi lùi lại.

May quá, còn một con đường thứ ba: các chế độ chuyên quyền, quân chủ và một vài nền dân chủ mong manh đã đầu tư vào con người và tạo ra những hòn đảo đáng sống — Tunisia, Jordan, Lebanon, Kurdistan, Kuwait, Morocco and the U.A.E. — nơi mà nhiều thanh niên Ả Rập và thanh niên Hồi giáo có thể nhận thức được tiềm năng của mình và xây dựng giá trị bản thân bằng việc gây chuyện với bọn lạc đà và đám taxi – chứ không phải gây chuyện ở Paris và Beirut.

Theo tôi, câu hỏi chiến lược lớn ở Iraq và Syria là: Phải làm gì để diệt trừ ISIS đến tận gốc rễ và tạo ra một hòn đảo Sunni đáng sống? Để bắt đầu, cần phải có một đánh giá trung thực xem thách thức này to như thế nào.

60 năm trước đây các nhà độc tài châu Á đại để là đã bảo với người dân của họ thế này, “Tôi sẽ lấy đi tự do của các anh chị – nhưng sẽ cho các anh chị sự giáo dục tốt nhất, nền kinh tế hướng vào xuất khẩu và cơ sở hạ tầng mà tiền mua được ấy – và trong vòng nửa thế kỷ các anh chị sẽ xây dựng được một tầng lớp trung lưu sẽ dần dần giúp các anh chị lấy lại tự do.” Trong thế giới Ả Rập thì 60 năm trước các nhà độc tài bảo với các thần dân của họ đại để là thế này, “Tôi sẽ lấy đi tự do của các anh chị và cho các anh chị sự xung đột Ả Rập – Israel, một thứ hấp dẫn để các anh chị khỏi phải bận tâm tới những trò tham nhũng và giết chóc của tôi.”

Sự khác biệt đó 60 năm sau đã tạo ra sự thần kỳ kinh tế của châu Á và sự sụp đổ/rối loạn của nền văn minh Ả Rập tại Yemen, Libya, Syria và Iraq.

Vì thế, tôi tin là chính sách đối ngoại của Mỹ ở khu vực này nên theo hướng như vầy: Ở đâu có loạn lạc, hãy giúp tạo ra trật tự, bởi vì không có trật tự thì không thể có được điều gì tốt đẹp cả. Tôi sẽ chọn Sisi chứ không chọn tổ chức Huynh đệ Hồi giáo (Muslim Brotherhood). Nhưng ở đâu có trật tự, chúng ta cần thúc đẩy nó trở nên tử tế và tiến bộ hơn. Đó là điểm mà Sisi đang hỏng: Tầm nhìn của ổng là trật tự chỉ để giữ trật tự, chả có tí tích cực nào cả. Ở đâu mà có trật tự ngon nghẻ rồi, như U.A.E., Jordan hay Kurdistan, thì khuyến khích họ dần dần trở nên cởi mở hơn và lập hiến nhiều hơn. Còn ở đâu đã có trật tự lập hiến rồi, như Tunisia, thì bảo vệ họ như một bông hoa quý hiếm.

Mosul, một người bạn Iraq có gia đình vẫn đang ở vùng bị ISIS kiểm soát, bảo tôi là việc Tổng thống Obama tăng cường ném bom và những hoạt động tác chiến đặc biệt với người Kurd đang gây tổn hại nhiều cho ISIS. Điều này phần nào dẫn tới việc ISIS gây ra chết chóc ở Paris. Nhưng những gã ISIS này rất thông minh và còn nguy hiểm lắm. Tôi sẽ ủng hộ việc tăng cường ném bom cũng như các hoạt động đặc nhiệm để làm suy yếu và kiềm tỏa chúng nhiều hơn.

Nhưng trước khi đi xa hơn, chúng ta cần đối diện thực tế này: Để đánh bại hoàn toàn đám Sunni theo ISIS xấu xa bạn cần những người Sunni không theo ISIS tử tế để tạo ra một hòn đảo đáng sống ở ngay trên đất của họ. Và ngay bây giờ, giời ạ, việc tìm ra và đầu tư vào những người Sunni không theo ISIS tử tế là ưu tiên hạng hai của mọi quốc gia ở đây.

Thổ Nhĩ Kỳ quan tâm nhiều hơn tới việc đánh bại người Kurd; Ả Rập Xê-út và những đồng minh ở Vịnh Ả Rập quan tâm nhiều hơn đến việc đánh bại Iran và những phe cánh của họ ở Iraq, Yemen và Syria; Qatar quan tâm nhiều hơn đến việc ủng hộ nhóm Huynh đệ Hồi giáo ở Syria và sinh sự với Ả Rập Xê-út; Iran quan tâm nhiều hơn đến việc bảo vệ người Shiite ở Iraq và Syria – tất cả được đặt trước việc tạo ra một không gian cho những người Sunni tử tế phát triển. Và rất nhiều nhà hoạt động Sunni không theo ISIS ở Syria và Iraq thì vẫn là người Hồi giáo chứ – và họ cũng sẽ chẳng đi đâu cả. Làm thế nào dệt nên một tấm thảm đẹp từ những đám sợi này bây giờ?

Tôi không biết – và cho tới khi tôi biết thì tôi sẽ thận trọng trong việc đi xa hơn những gì chúng ta đã đang làm. Hôm nay Paris có thể hoàn toàn khác. Trung Đông thì không.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s