Chuyện trợ giảng

Vài năm trước, tôi may mắn kiếm được một chân trợ giảng tại một trường đại học ở Mỹ, nơi tôi theo học cao học. Thời gian đầu tôi chưa được lên giảng ngay mà chỉ làm những việc như giải đáp thắc mắc cho sinh viên ngoài giờ học (cả thắc mắc liên quan đến môn học lẫn những việc khác liên quan tới lớp học, thi cử), giảng lại bài cho những sinh viên nghỉ học có nhu cầu được nghe giảng lại, ôn tập cho những sinh viên có nhu cầu được ôn tập trước những bài kiểm tra hay những kỳ thi, chấm điểm, nhập vào hệ thống các dữ liệu của lớp học, cơ bản là vậy. Và buổi nào có lớp thì theo chân giáo sư lên lớp nghe ông giảng và hỗ trợ vài việc vặt trong lớp. Trước mỗi bài kiểm tra, tôi hay ghé qua văn phòng giáo sư xem ông có cần giúp gì không, dù ông không bao giờ yêu cầu. Nói chung làm trợ giảng đúng là kiểu theo sư phụ để học nghề.

Rồi tôi bắt đầu được giao cho công việc thỉnh giảng. Đầu tiên là giảng một bài theo bài giảng sẵn của giáo sư, rồi tự mình chuẩn bị một bài giảng kiểu khách mời (tức là nói chuyện bên ngoài để minh họa cho một chủ đề trong chương trình), rồi được cho giảng một vài chủ đề khác nhau trong chương trình (được chọn phần mà mình thích). Vài lần đầu thì giáo sư ngồi dưới xem tôi giảng và góp ý, sau đó thì ông có thể đến có thể không. Nhưng kể cả ngay từ những lần đầu tiên cũng không có chuyện “duyệt trước” xem bài giảng thế nào. Giáo sư chỉ bảo là mày có thể dùng bài giảng đã soạn sẵn của tao hoặc tự soạn bài giảng, tùy, nếu muốn tao xem cho thì mang đến đây, cũng tùy nốt. Có khi tự do hơn làm giáo sư ở Việt Nam lol.

Vậy “buông lỏng quản lý” như vậy có phải là dễ dãi quá? Tôi thực tình cũng không dám nói chắc điều gì. Nhưng về cơ bản tôi thấy hệ thống của họ chủ yếu quản lý và đánh giá dựa vào kết quả chứ không can thiệp nhiều vào tiến trình, không có kiểu quản lý vi mô tủn mủn, nên chắc nhiều giáo sư cũng áp dụng tư duy quản lý ấy cho các trợ giảng của mình.

Dựa vào kết quả là thế nào? Cuối mỗi kỳ cả giáo sư lẫn trợ giảng đều bị/được sinh viên đánh giá. Cách làm hay phết. Một là việc đánh giá bao giờ cũng phải thực hiện trước bài kiểm tra cuối cùng, trước khi sinh viên có điểm số cuối cùng, để tránh tình trạng điểm kém thì quay ra đánh giá xấu người dạy. Hai là sau khi phát phiếu đánh giá cho sinh viên những người bị/được đánh giá không được có mặt trong lớp khi sinh viên điền vào phiếu ấy, để sinh viên được thoải mái khi cho ý kiến. Rồi một sinh viên sẽ tình nguyện gom tất cả phiếu đánh giá ấy cho vào một cái phong bì (dĩ nhiên giáo sư và trợ giảng phải chuẩn bị cái phong bì ấy) rồi mang trực tiếp tới văn phòng khoa. Tại đây, văn phòng sẽ cho người đánh máy lại các kết quả đánh giá này, trong đó thường gồm cả những lời nhận xét của sinh viên bên cạnh việc chấm điểm, để người bị đánh giá khỏi nhìn chữ mà biết sinh viên nào nhận xét gì.

Tôi chưa bao giờ gặp rắc rối với các kết quả đánh giá nên cũng không rõ nó có trở thành sức ép với những người khác không. Ví dụ có một giáo sư hay bị sinh viên đánh điểm thấp mà quả tình nhiều người chúng tôi không hiểu là tại làm sao. (Tôi có một buổi đi trợ giảng thay cho trợ giảng của lớp chị giáo sư ấy, và tôi thấy mọi thứ cơ bản ổn.) Dĩ nhiên, đánh giá kiểu này chỉ là một cách để nhà trường quản lý kết quả. Và những người quản lý hay những người “bị quản lý” đều hiểu những hạn chế của nó, ví dụ những giáo sư cho điểm thoáng thì dễ được nhiều sinh viên chấm cho điểm cao.

Về mặt tích cực của hệ thống đánh giá này, khỏi phải nói, là giúp cho người dạy biết được sinh viên nghĩ gì về việc giảng dạy của mình. Như trường tôi ngày ấy thì giáo viên được tự chế ra những mẫu phiếu đánh giá ấy, dựa vào việc họ muốn biết cụ thể phản hồi của sinh viên về những vấn đề gì. Từ giáo trình cho đến lượng bài tập cho đến bài kiểm tra cho đến việc giảng viên có nhiệt tình không. Rồi như mấy lớp tôi trợ giảng bao giờ chúng tôi cũng hỏi sinh viên một điểm mà họ thích ở người giáo sư/trợ giảng của lớp và một điểm mà họ nghĩ là người này cần cải thiện. Những ý kiến đánh giá kiểu như vậy giúp cho người dạy biết được mình mạnh ở đâu, yếu ở đâu.

À dĩ nhiên bao giờ cũng có những nhận xét không liên quan lắm, kiểu như trợ giảng này hot thật (không phải tui nha) hay trợ giảng này cute ghê (là tui đó lol). Và dĩ nhiên nữa là kiểu gì cũng bị những lời nhận xét xấu. Như tôi đã từng bị một sinh viên chê là rude (thô lỗ) :”>. Giáo sư tôi bảo chắc tại tính tôi khá blunt, có đứa không thích. Còn đứa bạn làm cùng thì an ủi tôi là lần đầu nó làm trợ giảng còn bị một sinh viên viết nhận xét là sau này tôi sẽ không bao giờ học cái lớp nào có cô này làm trợ giảng nữa. Thật ra tôi chả bị dằn vặt gì bởi lời nhận xét ấy, nhưng sau thì cũng cố gắng thận trọng hơn mỗi lần lên lớp :P.

Nhìn chung là trợ giảng người nước ngoài, nhất là dân châu Á, có một hạn chế là ngôn ngữ. Các sinh viên nước ngoài muốn làm trợ giảng ở trường tôi (ngày ấy, và chắc giờ cũng vậy) được yêu cầu phải qua một bài kiểm tra nói tiếng Anh. Ai không qua sẽ được mời ngồi vô một hoặc hai lớp không chỉ dạy nói tiếng Mỹ cho chuẩn mà còn dạy cả văn hóa dạy học ở một lớp học ở Mỹ, rồi cuối cùng thi bằng cách giảng thử chứ không chỉ là kiểm tra âm ngữ nữa. Xét về một khía cạnh nào đó, rào cản này cũng tựa như những rào cản đối với người nhập cư như Tim Parks kể chuyện ở đây, hơi bất công ở chỗ bởi các trợ giảng người Mỹ chẳng bị kiểm tra tí gì về nghiệp vụ sư phạm hết. Có lẽ người ta cho rằng sinh viên Mỹ lớn lên ở môi trường giáo dục Mỹ là họ nghiễm nhiên biết cách dạy học kiểu Mỹ!?

Với sinh viên nước ngoài thì dĩ nhiên là có học có hơn, nhưng ngồi vô một lớp như vậy với nhiều người có nghĩa hợp đồng trợ giảng bị treo đó, kể cả khi giáo sư đã nhận, nghĩa là không có nguồn học bổng nào thì móc tiền túi (của mình hoặc của thầy u) ra trả tiền học và sinh hoạt phí (làm trợ giảng thì được miễn tiền học, ngoài ra được trả lương). Chưa kể là ngồi vô lớp đó thì hiển nhiên quỹ thời gian dành cho các lớp chuyên ngành, công việc nghiên cứu, rồi giao lưu hò hẹn bên ngoài bị nhỏ đi, nên nhìn chung ai cũng hậm hực ít nhiều, nhất là những đứa không chịu tin là tiếng Anh nói của mình có vấn đề (như tôi chẳng hạn :D).

Tôi trượt bài thi nói hai lần lận, bị mất điểm chủ yếu bởi phần phát âm (pronunciation) rất đậm đà bản sắc dân tộc, ví dụ như hay nuốt âm, nhất là cái chữ “r” trong các từ đó. Kiểu phát âm “perfect” thành pơ-phếch ấy (purrrr-phếch-t nha bà con lol). Rồi, trượt hai lần lận cùng với việc đã nghe theo lời xúi bẩy của đám bạn Tây vác xác lên khoa tiếng Anh đề nghị các thầy cô giải thích cụ thể lý do trượt, tôi rốt cục cũng chấp nhận một thực tế cay đắng là tiếng Anh của mình có vấn đề thật, nên cũng vác xác ngồi vô lớp nói tiếng Anh dành cho đám trợ giảng-to-be. (Trong khi thật ra vẫn làm trợ giảng bởi khoa tôi không có khắt khe quá nên cũng mắt nhắm mắt mở cho tôi đi làm.) Có điều, như đã nói ở trên, lớp học được thiết kế cho đám trợ giảng-to-be này thực ra tập trung nhiều hơn vào việc truyền bá văn hóa dạy học của Mỹ chứ không phải để khắc phục nguyên nhân mà đám này đã trượt bài thi nói tiếng Mỹ. Thực tế là tôi đã phải cày theo bác này để sửa cho hết những lỗi đậm đà bản sắc dân tộc mà mình đã mắc phải (theo một phần mềm đầy đủ, dĩ nhiên được dân Việt lén lút chia sẻ với nhau).

Giờ nói chuyện có học có hơn, ấy là học cách dạy học kiểu Mỹ. Nôm na là phải học cách tương tác với sinh viên ở trên lớp. Học những thứ rất cụ thể, như là vô lớp thì tự giới thiệu như thế nào (chào mừng các bạn đến với lớp X., tên, không cần tuổi, thời gian và địa điểm có thể tiếp sinh viên ngoài giờ học, phương thức để sinh viên liên lạc, đại khái vậy), giới thiệu về chương trình học và các chính sách, nội quy của lớp học ra sao, rồi khi giảng thì phải đặt câu hỏi cho sinh viên, rồi dĩ nhiên sinh viên hỏi thì phải trả lời, trả lời xong thì phải hỏi lại sinh viên là trả lời thế họ có hiểu không, rồi không trả lời được thì phải làm sao, rồi hết giờ mà sinh viên vẫn còn câu hỏi hay chưa giảng hết bài thì phải nói với sinh viên như thế nào. Tóm lại là lúc nào cũng phải đối thoại với sinh viên. Và rất phải tôn trọng cái chuyện hết giờ, chuông reo là phải tha cho sinh viên liền, thường là không cố dạy nốt cái gì cả, vì đôi khi sinh viên họ phải chạy sô qua lớp khác ở đầu kia của campus chẳng hạn. Nói chung là toàn thứ bổ ích cả.

Tôi cho là văn hóa dạy và học trên lớp học ở Mỹ, theo những gì tôi biết, thể hiện một thứ văn hóa dân chủ. Dân chủ không có nghĩa là không có thứ bậc, học trò trèo lên cổ thẩy cô giáo, mà nó là minh bạch và đối thoại, không sử dụng quyền lực để “giữ trật tự”. Thực ra thì trong lớp học bao giờ giáo viên cũng là người có quyền lực hơn, vì người giáo viên được quyền thiết kế luật chơi và học sinh buộc phải theo. Nhưng giữa giáo viên với học sinh đôi khi sẽ nảy sinh những bất đồng ý kiến. Nghĩa là có những thứ giáo viên làm hay giáo viên đưa ra có những học trò không phục. Thường gặp nhất là chuyện đề bài thi và chuyện chấm điểm, vì nó ảnh hưởng tới quyền lợi sát sườn của học sinh.

Nguyên tắc và lý thuyết là vậy, nhưng để làm được cần có thực hành và trải nghiệm. Một lần, tôi ra đề thi, điểm của đám sinh viên tụt hẳn xuống so với bình thường. Xem lại bài của sinh viên để xem những câu nào các bạn làm sai nhiều nhất, tôi cảm thấy những câu đó có vẻ như hơi lắt léo so với các câu hỏi thường gặp kiểu Mỹ. Nghĩ cũng áy náy, tôi quyết định nâng điểm cho cả lớp. Khi trả bài, tôi thông báo câu chuyện với đám sinh viên như vậy, chấm hết. Nghĩa là tự làm, tự kiểm điểm, rồi tự sửa sai. Ấy vậy mà đám sinh viên vẫn tỏ vẻ không phục, có bạn còn nhất định đòi gặp riêng tôi để “trình bày hoàn cảnh” và đòi nâng điểm nữa, lằng nhằng tới tận cuối học kỳ.

Thật ra chuyện ra đề rồi chấm điểm không thỏa đáng giảng viên nào cũng có thể mắc phải. Khác nhau là ở chỗ xử lý vấn đề thôi. Sau này tôi được chứng kiến hai bạn cùng làm cũng bị chuyện như vậy, có điều họ xử lý khác tôi (và giống nhau). Đó là họ trao đổi với sinh viên trên lớp, cho sinh viên trình bày hết những câu hỏi nào sinh viên cảm thấy không phục, rồi họ giải thích cho sinh viên tại sao họ đặt câu hỏi như vậy, và cuối cùng sau “phiên chất vấn” họ ra quyết định ngay trên lớp rằng sẽ tính lại điểm và không tính lại điểm cho những câu nào. Câu chuyện chấm dứt ở đó, không có sinh viên nào đòi gặp riêng và mặc cả riêng hết. Sau những chuyện như vậy, tôi rất thấm thía rằng từ dân chủ giáo điều tới dân chủ thực tế là cả một quãng đường, nếu không đi thì sẽ không thể tới được.

Giờ thì tôi chẳng làm trợ giảng, cũng chẳng giảng dạy gì. Nhưng những trải nghiệm ngày trước với công việc dạy học giúp tôi hiểu nhiều hơn về nghề giáo, một nghề thực ra đã là mơ ước nghề nghiệp đầu tiên trong cuộc đời tôi, mà vì nhiều lý do khác nhau, tôi đã luôn quay lưng lại với nó. Một trong những lý do ấy là tôi luôn cảm thấy tôi là một kẻ thất bại và tôi không muốn đứng trước đám học trò và nói với họ rằng học cái này đi, học cái kia đi, trong khi tôi đã học tất cả những thứ đó và rốt cục hầu như chẳng làm được gì đáng kể. Dĩ nhiên đó chỉ là kiểu suy nghĩ cực đoan và một dạng vấn đề tâm lý cá nhân, còn người giáo viên không phải là người cần phải chỉ ra cho học sinh là họ học xong thì ra đời làm gì. Nói rộng ra thì không ai nên đóng cái vai chỉ bảo ấy cả, vì cuộc đời của mỗi người cơ bản là do người ấy lựa chọn và quyết định làm gì và làm như thế nào.

Người giáo viên chỉ đơn giản là người truyền đạt lại một số kiến thức, giới thiệu một vài phương pháp tư duy và tự học để người học sau này biết cách tự tìm hiểu, tự nghiên cứu khi cần. Dĩ nhiên ngoài khía cạnh kỹ thuật ấy của nghề giáo thì người giáo viên có thể trở thành những người truyền cảm hứng cho người học hay làm được nhiều điều vĩ đại khác, thật ra giống như bất cứ một nghề nào khác trong xã hội.

Còn nói đơn giản như người giáo sư mà tôi đã may mắn được theo trợ giảng cho ông, hãy cho học trò một trải nghiệm tốt.

Advertisements

One thought on “Chuyện trợ giảng

  1. Yoomi Sky

    Reblogged this on Yoomi Sky and commented:

    Một ngày mình nhận được email từ một trong ba trung tâm dạy ngoại ngữ mà mình đã nộp đơn vào từ nữa tháng trước. Chỉ là sắp xếp thời gian đến demo class và phỏng vấn vị trí trợ giảng thôi mà có cảm giác rúng động từng neuron thần kinh não T^T Mình chờ đợi công việc này từ lâu rồi, với thật sự muốn thử thách lắm. Ác cái là 3 ngày trước lại có điện thoại đến từ một nhà hàng Sushi thông báo thứ Hai mình sẽ bắt đầu ngày làm đầu tiên. Oái oăm ghê, lúc thì không có nơi nào gọi, lúc thì dồn 2 việc, mà việc nào mình cũng thích.
    Mình sẽ chuẩn bị thật kỹ cho vị trí trợ giảng này, vì nó là công việc mình ưa thích từ nhỏ 🙂 nếu được chắc cũng sẽ có khó khăn, nhưng sẽ cố hết sức (nếu được nhận). Được thì mình nhận làm luôn hai việc, cố lên Yoo!!!!!

    Bài của c khiến mình có thêm động lực lắm, share về lâu lâu lôi ra đọc lại.

    Liked by 1 person

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s