Học hành: vui và không vui

Sau khi tôi viết bài “Những niềm vui học hành”, có bạn hỏi, thế những bất mãn học hành là gì đấy? Hỏi thế cũng có cái lý của nó nhưng mà thôi, gọi là bất mãn làm gì cho hại sức khỏe với mau già. Ta phải tập nhìn các sự vật hiện tượng một cách khách quan, không phán xét, không káu giận, để lấy cái ánh sáng đó mà soi sáng cho hiện tại mông lung :D.

Thật ra khi bắt đầu viết bài đấy, tôi đang nghĩ và đã bắt đầu viết về những nỗi buồn học hành, nhưng rồi viết một lúc, các niềm vui học hành thuở nào lại từ ký ức tràn về trong khi những nỗi buồn cứ luẩn quẩn, viết mãi cũng không thấy ra cái hình thù gì. Thế nên kết quả là bài đó đó :D.

Thế tại sao sau này đi học tôi lại thấy buồn nhiều hơn vui?

Hết năm thứ nhất đại học, tức là sau hai học kỳ cùng với một kỳ nghỉ hè dài phè phỡn mà những năm học phổ thông nhẽ ra cũng đã phải có mà thực tế thì trong nhiều năm liền đã không có, tôi phát hiện ra một vấn đề là những môn mình được 9 điểm và những môn mình được 5 điểm chả khác gì nhau, ấy là nghỉ hè xong mình quên sạch. Thế là từ đó tôi bắt đầu nghĩ ngợi về chuyện học mà rồi quên sạch thế thì học để làm gì.

Phát hiện ra vấn đề không khó: tôi không thích ngành mình đã chọn. Nói cho chính xác hơn, ngành ấy phải học rất nhiều Hóa và tôi thì chưa bao giờ thích môn này cả. Tôi không dốt hóa, bởi vì việc giải mớ bài tập hóa học ở bậc phổ thông, hay kể cả thi đại học, xét cho cùng cũng chỉ đòi hỏi tư duy logic là chính, mà cái đó thì tôi không thiếu. Nhưng học theo kiểu vị lợi, tức là để qua được bài kiểm tra, qua được kỳ thi đại học, thì cũng khó mà sinh ra được niềm vui, nhất là khi ngay từ đầu niềm vui ấy đã không tồn tại. Học gạo mãi thì cũng ức chế.

Sau thì tôi vẫn học hết cái ngành ấy, cầm tấm bằng đại học, rồi đi làm một nghề chẳng liên quan. Đi làm được hai năm, tôi có một cơ hội đi học trở lại, lần này là một ngành mình thích, và cũng rất liên quan đến cái nghề mình đã làm. Hơn thế nữa, lại còn được đi học ở một nền giáo dục xét về nhiều mặt tôi cho là tử tế hơn nền giáo dục mình vẫn biết.

Niềm vui học hành mau chóng trở lại. Tôi lao đầu vào học, như nắng hạn gặp mưa rào, lại một lần nữa chẳng vì cái gì cả. Học là vui. Đến giờ tôi vẫn nhớ những buổi lên thư viện, nhớ những lần ngây ngất đi giữa những giá sách cao ngất đến trần, nhớ sức nặng của những chồng sách ôm về từ thư viện, nhớ những góc mình đã ngồi đọc sách vào nhiều buổi sáng, trưa, chiều, tối. Nhớ những bài luận dù được điểm A vẫn chi chít bút đỏ của giáo viên, để hiểu rằng điểm số chỉ là tương đối còn chân trời để tiếp tục khám phá thì thênh thang. Nhớ lời phê của một giáo sư nghiêm khắc trong một lớp học rất khó khăn với tôi, đại khái là you really need to improve your English writing ở cuối một trang mà ổng ngồi chữa cho tôi từng lỗi một. Nếu không có lời phê ấy và cái trang ấy, tôi sẽ vẫn còn tưởng tiếng Anh của mình là ok vì các giáo sư khác không ai nói gì về tiếng Anh của mình bao giờ lol.

Dĩ nhiên, thiên đường nào cũng có những bóng tối :D. Nói có thể hơi cường điệu một chút thì không chỉ nền giáo dục phương Tây mà cả xã hội phương Tây đã bán mình cho một chữ: efficiency. Nghĩa là “tính hiệu quả”. Tính hiệu quả nghĩa là gì? Theo Oxford Advanced Learner’s Dictionary mà tôi có, efficiency is the quality of doing something well with no waste of time or money. Dịch đại khái sang tiếng Việt: hiệu quả là làm tốt một việc gì đó mà không lãng phí thời gian hay tiền bạc.

“Hiệu quả” không nhất thiết là một điều xấu. Hai năm đi học ở bển là hai năm tôi đã học được nhiều điều nhất trong một thời gian ngắn nhất, nếu so sánh với các trải nghiệm khác trong cuộc đời cũng chưa dài lắm của mình tính đến thời điểm này. Đó là một nền giáo dục được thiết kế để người học có điều kiện lĩnh hội được nhanh nhất những điều thiết yếu quan trọng nhất đã được tinh chế ra từ một lịch sử khám phá tri thức của giới trí thức phương Tây. Ở đây lịch sử cần được hiểu là phần lịch sử đã được ghi nhận, a perceived history, bởi vì con người không bao giờ hiểu hết được toàn bộ lịch sử như nó thực sự đã là. Bởi vậy nếu mong muốn lớn nhất của bạn với việc học hành là học được nhiều nhất trong thời gian ngắn nhất, nền giáo dục kiểu phương Tây có lẽ là lựa chọn tốt nhất mà bạn có thể có được trên thiên đường hạ giới này :D.

“Hiệu quả” thật ra chẳng tốt cũng chẳng xấu. Vấn đề nằm ở hai chữ “bán mình” kia. Tôi cho là từ ngày ông kỹ sư cơ khí Frederick Taylor phát minh ra phương pháp quản lý mang tính khoa học (scientific management) và đặc biệt là từ ngày ông Henry Ford quyết định đầu tư vào phát triển và ứng dụng dây chuyền lắp ghép (assembly line) trong sản xuất ô tô thì xã hội phương Tây bắt đầu thực sự chuyển mình: rốt cục thì họ cũng tìm ra cách để tôn thờ giá trị của sự hiệu quả. Một sự tôn thờ tận tâm, chân thành, chung thủy mà có lẽ không cần tốn tới ngàn tỉ xây tượng đài. Với tôi thì tôn thờ cái gì quá mức cũng đồng nghĩa với việc bán linh hồn của mình cho thứ đó – bán đứt hay bán một phần thì còn tùy vào mức độ tôn thờ.

“Ba thói xấu lớn nhất của người Mỹ là tính hiệu quả, đúng giờ, và khao khát thành công. Chính chúng khiến người Mỹ cảm thấy cuộc sống của họ bất hạnh và quá căng thẳng.”

The Importance of Living, Lâm Ngữ Đường

Khi tôi bước chân vào nền giáo dục hiệu quả ấy, hai thực thể “bán mình” gặp nhau, có điều là mỗi thằng thờ một chủ :D. Chẳng biết từ lúc nào tôi đã trở thành một nô lệ trung thành của niềm vui. Thiếu vắng niềm vui tôi không chỉ buồn mà còn đau khổ lol. Thật ra sống trong nền giáo dục ấy tôi cũng có niềm vui, như đã kể ở trên, chỉ có điều khi phát hiện ra người mình yêu tôn thờ những thứ khác, không giống với mình, thì cũng ít nhiều thất vọng :P. Rồi thêm một chút sóng gió bên ngoài xô đẩy, thế là tình nghĩa đôi ta đến thế thôi :D.

Về chuyện học hành, xét cho cùng, vui hay không vui cũng chỉ là một chiều kích để đánh giá – và không nhất thiết là chiều kích quan trọng nhất. Nhìn lại chuyện học hành của mình tôi nghĩ nó giống như một lát cắt từ cuộc sống, có thể cho mình biết mình đã và đang sống cuộc sống của mình như thế nào: như một kẻ nô lệ nghiện ngập đầy tự hào chẳng hạn.

Mà nô lệ cho cái gì, nghiện ngập bất cứ thứ gì thì cũng đều khổ cả :P.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s