Ông Donald đó đó và người quyết định

Tác giả: Paul Krugman. Blog của bác (Lương tâm của một người theo chủ nghĩa tự do) ở đây còn Twitter của bác ở đây. Nguyễn Hồng Anh dịch từ bài gốc “The Donald and the Decider” đăng trên The New York Times ngày 21/12/2015.

Khoảng sáu tháng đã trôi qua kể từ khi Donald Trump vượt qua Jeb Bush trong các trưng cầu của các cử tri Cộng hòa. Vào thời điểm đó, hầu hết các chuyên gia đều cho rằng hiện tượng Trump chỉ là nhất thời và dự đoán rằng các cử tri sẽ sớm quay về với các ứng viên truyền thống hơn. Tuy nhiên, thay vào đó, sự dẫn đầu của ông này cứ ngày càng tách xa các đối thủ. Thậm chí đáng chú ý hơn thế, bộ ba chuyên nói linh tinh — ông Trump, Ben Carson, và Ted Cruz — giờ đây nhận được sự ủng hộ của khoảng 60% nhóm cử tri chính yếu.

Nhưng tại sao lại thế? Xét cho cùng thì các ứng viên phi truyền thống đang lấn lướt hiện nay, ngoài việc thiếu hiểu biết sâu sắc về chính sách, có một thói quen là đưa ra những tuyên bố sai lệch, rồi không thèm đính chính bao giờ. Tại sao các cử tri Cộng hòa dường như lại không quan tâm tới điều đó?

2015_NYT_politicians-lie

Biểu đồ do Bill Marsh làm từ dữ liệu của PolitiFact cho bài “Tất cả các chính trị gia đều nói dối. Một số nói dối nhiều hơn những người khác.” của tác giả Angie Holan đăng ngày 11/12/2015 trên The New York Times.

Chậc, một phần của câu trả lời hẳn là đảng này đã dạy họ là không cần phải quan tâm. Lấy khoác lác và hiếu chiến thay cho phân tích, thái độ khinh khỉnh thay cho trả lời có cân nhắc ở bất kỳ dạng nào, gạt đi những thực tế khó chịu mà “đám truyền thông mang tư tưởng tự do” đưa ra – tất cả những điều này không phải đột nhiên mới xuất hiện trên sân khấu của đảng Cộng hòa. Ngược lại, chúng đã từ lâu là những thành phần chính tạo nên thương hiệu của đảng này. Vậy làm thế nào các cử tri có thể biết được đâu là giới hạn?

Trước hết hãy nói về di sản của Kẻ Mà Chớ Gọi Tên Ra.

Tôi không biết bao nhiêu độc giả còn nhớ cuộc bầu cử năm 2000, nhưng trong suốt chiến dịch tranh cử các ứng viên Cộng hòa đã cố gắng – và thành công to – trong việc biến cuộc bầu cử trở thành câu chuyện ai dễ mến hơn ai, thay vì là câu chuyện chính sách. Kiểu: George W. Bush nên nhận được phiếu bầu của bạn bởi ông ta là người bạn sẽ thích ngồi uống bia cùng, không như cái gã Al Gore khô khan, tẻ nhạt suốt ngày cứ số liệu với chả thực tế.

Và khi ông Gore cố gắng nói chuyện về những khác biệt chính sách, ông Bush không trả lời vào phần chính mà bằng cách móc mỉa “bài toán khó nhằn” của đối thủ – một cụm từ mà những người ủng hộ ông bắt chước đem xài một cách thích thú. Các tập đoàn truyền thông bám theo ngay bài dìm hàng cố ý này: ông Gore được cho là đã thua trong các cuộc tranh luận, không phải vì ông ấy sai, mà bởi vì ông ấy, như các phóng viên cho biết, có vẻ kênh kiệu và trên cơ người khác, không giống như ngài W. thiếu trung thực nhưng theo kiểu dễ mến.

Sau đó thì xảy ra vụ 11/9, và ngài dễ mến biến thành một nhà lãnh đạo chiến tranh. Nhưng vụ biến hình này đã không bao giờ đi kèm với những tranh luận tử tế về chính sách đối ngoại. Thay vào đó, ông Bush và các cận thần chỉ thể hiện một sự huyênh hoang. Kiểu: ông ấy là người bạn có thể tin tưởng là sẽ đảm bảo an toàn cho chúng ta bởi vì ông ấy nói chuyện một cách cứng rắn và ông ấy có cách ăn mặc giống như một phi công chiến đấu. Ông ấy đã tự tin tuyên bố rằng ông ấy là “người quyết định” – và ông ấy ra quyết định dựa vào “trực giác.”

Ngụ ý là những người lãnh đạo thực sự không mất thời gian vào việc suy nghĩ quá nhiều, lắng nghe các chuyên gia chỉ là một dấu hiệu của sự yếu đuối, và quan trọng là cái thái độ. Và trong khi những thất bại của ông Bush ở Iraq và New Orleans cuối cùng cũng đặt dấu chấm hết cho niềm tin của người Mỹ vào trực giác của ông, sự tôn vinh thái độ cao hơn con số lại càng bùng lên trong đảng của ông, thể hiện rõ khi John McCain, người mà xưa kia đã từng có tiếng về sự độc lập về chính sách, đã chọn một Sarah Palin rõ ràng là không đủ năng lực để làm cánh tay phải của mình trong tranh cử.

Vì thế Donald Trump như một hiện tượng chính trị là một tiếp nối quá chuẩn của một dòng chảy từ ngài W. tới bà Palin, và trên nhiều khía cạnh ông là một đại diện tiêu biểu cho cốt lõi của đảng Cộng hòa. Ví dụ, bạn có sốc không khi ông Trump tiết lộ sự ngưỡng mộ của ổng dành cho Vladimir Putin? Ông ấy chỉ là đang nói ra một cảm xúc vốn đã tràn ngập trong đảng của ổng.

Trong khi đó, những ứng viên truyền thống có gì khác để show ra nào? Về mặt chính sách mà nói, chẳng có gì khác mấy. Hãy nhớ rằng, ở thời điểm mà Jeb Bush được xem là ứng viên hàng đầu, ông này đã tập hợp một nhóm “chuyên gia” chính sách đối ngoại là những người có bằng cấp hàn lâm và vị trí trong những nhóm think-tank cánh hữu. Nhưng đội ngũ này phần lớn là những người tân bảo thủ cứng rắn, những người mà bất chấp những sai lầm trong quá khứ vẫn trung thành với niềm tin rằng cứ gây sốc và gây khiếp 😀 (nguyên văn “shock and awe”, một chiến lược quân sự nổi tiếng của Mỹ – ND) là giải quyết được hết.

Nói cách khác, ông Bush không phải đã đưa ra một chính sách khác biệt gì đáng kể so với những gì mà giờ đây chúng ta nghe được từ Trump và các cộng sự; tất cả những gì ông ấy trưng ra là sự hiếu chiến có phết bên ngoài một lớp tư cách đáng kính. Marco Rubio, người tiếp sau ông được coi là ứng viên truyền thống được ưa chuộng, cũng giống hệt vậy, thêm một vài cuộc xâm lược nữa. Vì sao lại phải ngạc nhiên khi thấy điệu bộ [chính trị] này giờ đây được ngửa bài bởi sự hiếu chiến thẳng thừng của các ứng viên không truyền thống?

Trong trường hợp bạn có chút băn khoăn, những chuyện như thế này không xảy ra ở bên phe Dân chủ. Khi Hillary Clinton và Bernie Sanders tranh luận, ví dụ là về việc điều tiết tài chính đi, thì đó là một cuộc thảo luận thật sự, với cả hai ứng viên rõ ràng là nắm thông tin rất tốt về những vấn đề liên quan. Thảo luận chính trị ở Mỹ về tổng thể chưa hề chìm xuồng, nó chỉ là vấn đề của cánh bảo thủ mà thôi.

Trở lại với những người Cộng hòa, có phải điều này nghĩa là ông Trump sẽ thực sự là một ứng viên của họ? Tôi chịu. Nhưng điều quan trọng cần thấy là ông này không phải bỗng nhiên đột nhập vào nền chính trị Cộng hòa từ một thiên hà khác. Ông ấy, hoặc một ai đó như ông ấy, là nơi mà đảng này đã hướng tới từ lâu rồi.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s