Category Archives: Chép

Viết lách, dịch thuật, ký ức, và sự cô độc

Nhiều khi đọc được những gì ưng ý, đẹp đẽ tôi lại thích chép lại. Ngày xưa thì chép tay, giờ thì chép bằng bàn phím. Cảm giác khi chép lại những gì người khác viết ra là một quá trình đọc thật chậm, để cho từng từ, từng dấu phẩy cứ ngấm dần vào trong não. Khi viết thư đôi khi tôi cũng chép lại cho người tôi gửi thư tới một vài đoạn mà tôi cảm thấy là thích hợp. Đôi khi chép cả một bài thơ.

Hôm nay do dòng đời xô đẩy, tôi chép cho bạn một đoạn O Zahir của Paulo Coelho. Rồi nghĩ là có thể copy lại vào đây, rồi chép thêm một đoạn của Paul Auster, để chia sẻ với những người viết khác.

Viết là một trong những hoạt động cô đơn nhất trần gian. Hai năm một lần tôi ngồi trước máy tính, nhìn vào biển cả xa lạ của tâm hồn mình và thấy một số hòn đảo – những ý tưởng đang phát triển và sẵn sàng cho việc khai thác.

Thế là tôi túm lấy con thuyền của mình – được gọi là những từ ngữ – và quyết định vượt biển đến nơi gần nhất. Trên đường đi tôi phải đối đầu với những dòng hải lưu, mưa gió, bão táp, nhưng vẫn cứ chèo, đến kiệt sức, bây giờ mới hiểu là mình đã đi chệch khỏi hướng đi, hòn đảo định đến không còn ở phía chân trời của mình nữa rồi. 

Dù vậy, tôi không thể quay lại được nữa, phải tiếp tục với mọi giá, nếu không sẽ chết giữa đại dương… Thế thì mình phải tiếp tục sáng tạo ra từng câu, từng đoạn, từng chương, viết cho đến chết không để dừng lại vì thành tích, vì thất bại, vì bị sập bẫy. Trong trường hợp ngược lại, đâu sẽ là ý nghĩa của cuộc đời tôi: Có thể mua cho mình trang trại ở miền Nam nước Pháp và chuyên tâm làm vườn ư? Đi thuyết trình ư, vì nói bao giờ cũng dễ hơn viết mà? Rút lui khỏi thế giới một cách có nghiên cứu và bí ẩn để tạo ra một huyền thoại khiến tôi phải mất đi nhiều điều thích thú ư?

[Bị k]ích động vì những ý nghĩ hãi hùng này, tôi phát hiện ra được sức mạnh và lòng dũng cảm mà trước đây mình không biết: chúng giúp tôi phiêu lưu vào phía bóng tối của tâm hồn mình, tôi xuôi theo dòng hải lưu rồi cuối cùng buông neo con thuyền của mình ở hòn đảo là đích đến. Suốt ngày đêm tôi mô tả những gì mình quan sát thấy, tự hỏi sao mình hành xử như vậy, lúc nào cũng nói là chẳng cần cố gắng gì, chẳng cần chứng minh bất cứ điều gì với bất cứ ai bởi vì mình đã đạt được điều mong muốn, vượt xa những gì mà mình từng mơ ước.

(Trích từ O Zahir Nỗi ám ảnh do Lê Xuân Quỳnh dịch, © 2006 Công ty sách Alpha. Bản gốc © 2005 Paulo Coelho)

Sách của Ký ức. Cuốn Chín.

Trong hầu hết phần đời trưởng thành của mình, anh kiếm sống bằng cách dịch sách của các tác giả khác. Anh ngồi tại bàn đọc cuốn sách bằng tiếng Pháp rồi cầm bút lên và viết ra chính cuốn sách ấy bằng tiếng Anh. Nó vừa là chính cuốn sách ấy vừa không phải là cuốn sách ấy, và sự kỳ lạ của hành động ấy không bao giờ thất bại trong việc khiến anh kinh ngạc. Mỗi cuốn sách là một hình ảnh của sự cô độc. Đó là một vật thể hữu hình người ta có thể cầm lên, đặt xuống, mở ra đóng lại, và những từ ngữ thể hiện lại sự cô độc của một con người trong nhiều tháng, nếu không phải nhiều năm, vì thế mỗi từ ngữ người ta đọc trong một cuốn sách có thể nói với họ rằng họ đang đối diện với một mảnh của sự cô độc ấy. Một người đàn ông ngồi cô đơn trong phòng và viết. Cho dù cuốn sách nói về nỗi cô đơn hay sự đồng hành, nó vẫn cần phải là một sản phẩm của cô độc. A. ngồi xuống trong căn phòng của chính mình để dịch cuốn sách của một người khác, và như thể anh đã bước vào sự cô độc của người đàn ông ấy và biến nó thành của mình. Nhưng chắc chắn điều đó là không thể. Vì một khi sự cô độc bị xâm phạm, một khi nỗi cô độc đã được người khác tiếp sức, thì đó không còn là nỗi cô độc nữa, mà trở thành một sự đồng hành. Thậm chí khi chỉ có một người đàn ông trong phòng, thì ở đó vẫn có hai người. A. hình dung mình như một bóng ma của người đàn ông kia, người vừa ở đây vừa không ở đây, và người có cuốn sách vừa giống hệt vừa không giống hệt với cuốn sách mà anh đang dịch. Vì thế, anh tự nhủ, ta có thể vừa đơn độc vừa không đơn độc trong cùng một khoảnh khắc.

Một từ trở thành một từ khác, một điều trở thành [một] điều khác. Cách ấy, anh tự nhủ, cũng là cách ký ức hoạt động. Anh hình dung ra một tòa tháp khổng lồ bên trong anh. Có một văn bản, và nó tự dịch mình sang vô số các ngôn ngữ khác. Câu cú trào ra khỏi người anh cùng với tốc độ của suy nghĩ, và mỗi từ đến từ một ngôn ngữ khác nhau, một ngàn cái lưỡi cùng kêu la bên trong anh, sự hỗn loạn của chúng vọng qua mê cung của những căn phòng, hành lang, cầu thang của tòa nhà cao hàng trăm tầng. Anh nhắc lại. Trong không gian của ký ức, tất cả mọi thứ vừa là chính nó vừa là một thứ khác. Và rồi anh đột ngột nhận ra rằng tất cả mọi điều anh cố gắng để ghi lại trong Sách của Ký ức, tất cả những gì anh đã viết, không gì khác hơn việc diễn dịch lại một hay hai khoảnh khắc trong đời anh…

Khoảnh khắc bừng sáng soi dọc bầu trời của cô độc.

(Trích từ Khởi sinh của cô độc do Phương Huyên dịch, nằm trong Tủ sách “Cánh cửa mở rộng” của Nhà xuất bản Trẻ, phát hành năm 2013. Bản gốc tiếng Anh The invention of solitude © 1982 Paul Auster.)

Nhiều khi chẳng cần phải viết điểm sách, chỉ cần chép lại một vài đoạn thật đẹp rồi để cho câu chữ của tác giả tự chúng sáng lên mãi mãi trên bầu trời WordPress. 🙂

Bài liên quan trên TTO (12/08/2015): Vẻ đẹp của người đứng một mình (nếu được, tôi sẽ đặt lại tít cho bài báo này là “Giá trị của sự cô độc”)

Bài liên quan trên VNExpress (28/10/2005): Phù phiếm truyện cảm

Advertisements

Dân chủ có phải một giá trị toàn cầu không?

Một comment rất hay phản bác lại bài báo “Democracy is not a mystifying western plot – it is a universal value” của tờ The Guardian, được featured trong một newsletter của tờ này mà tôi đăng ký nhận:

“I live in China. It’s not a democracy, and most people have no particularly strong desire that it should be one. The present system of government is working well for them, the economy is still growing at an extraordinary rate. People’s lives are better than their parents’, and far better than their grandparents’. That is what is important to them. Should the economy go South, then I imagine there might be a revived interest in democracy, but that would be as a means to an end (prosperity) rather than as a goal in itself.

So – no, democracy is not a ‘universal value’, and it is highly dangerous to treat it as such. Trying to impose democracy on people who have no desire for it leads to chaos, bloodshed, and racial and ethnic strife, as many recent examples (Iraq, Sudan, Afghanistan, Libya … ) unfortunately prove.”

Link đến comment ở đây.

Tự dưng tôi lại nhớ đến công việc “cứu thế giới” của mình. Nhớ đến đảng cộng hòa của nước Mỹ nữa. Và cũng nghĩ là ở VN mà có đảng cộng hòa thì hẳn cũng phải đông đảng viên lắm đây. 😀